Niedokrwistość (anemia) jest najczęściej występującą chorobą układu krwiotwórczego – dotyczy około 30% populacji we wszystkich przedziałach wiekowych. Jest to stan patologiczny, w którym zmniejszona jest ilość erytrocytów oraz stężenie hemoglobiny w krążącej krwi. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niedokrwistością określa się spadek stężenia hemoglobiny poniżej 11 g/dl u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 6 lat, poniżej 12 g/dl u dzieci od 6 do 14 lat, poniżej 13 g/dl u mężczyzn, poniżej 12 g/dl u kobiet oraz poniżej 11 g/dl u kobiet w ciąży. W zależności od stężenia hemoglobiny można określić stopień nasilenia niedokrwistości jako łagodną, umiarkowaną i ciężką. Objawy anemii spowodowane są zmniejszeniem transportu tlenu do tkanek i narządów.

Do ogólnych objawów niedokrwistości należą:

  • uczucie zmęczenia, przyśpieszenie akcji serca, arytmia
  • duszność spoczynkowa i powysiłkowa, przyśpieszenie i pogłębienie oddechu
  • bóle i zawroty głowy, upośledzenie koncentracji, pogorszenie pamięci
  • bladość skóry i śluzówek.

Są one mniej nasilone, gdy choroba rozwija się stopniowo, ponieważ jest wtedy możliwe uruchomienie mechanizmów adaptacyjnych.

Głównymi przyczynami niedokrwistości są:

• zaburzenia produkcji krwinek czerwonych w wyniku niedoboru żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego, chorób szpiku, upośledzenie procesu wytwarzania erytrocytów wskutek stosowania chemioterapii, farmakoterapii

• zwiększenie utraty krwi lub zwiększone zapotrzebowanie na produkcję erytrocytów (ostre i przewlekłe krwawienia, zbyt częste pobrania krwi, ciąża)

• skrócenie czasu przeżycia krwinek czerwonych w wyniku wrodzonych defektów hemoglobiny, błony budującej krwinki, enzymów lub nabytych czynników hemolizujących (powodujących rozpad krwinek) takich jak drobnoustroje, czynniki immunologiczne (gdy organizm produkuje przeciwciała przeciwko własnym erytrocytom) lub hipersplenizm (nadmierna aktywność powiększonej śledziony, która niszczy komórki krwi).

Diagnostyka anemii

Podstawowymi badaniami w diagnostyce niedokrwistości są: morfologia krwi, badanie retikulocytów oraz mikroskopowa ocena rozmazu krwi. Należy zwrócić szczególną uwagę na parametry czerwonokrwinkowe. W morfologii obserwuje się następujące zmiany:

  1. Zmniejszenie wartości hemoglobiny (Hgb), hematokrytu (Ht) oraz ilości krwinek czerwonych (RBC). Dotyczy to jednego lub kilku parametrów. Stężenie hemoglobiny jest najważniejszym z nich w diagnozowaniu niedokrwistości.
  2. Zmiany wartości średniej objętości krwinki czerwonej (MCV) oraz współczynnika zmienności rozkładu objętości erytrocytów (RDW), opisującego różnice w objętości i kształcie krwinek czerwonych (anizocytoza i poikilocytoza).

MCV jest parametrem, na podstawie którego można dokonać klasyfikacji niedokrwistości jako:

• mikrocytowej (obniżenie wartości, MCV < 80 fl) – występuje w przypadku niedoboru żelaza, talasemii, hemoglobinopatii (genetycznie uwarunkowanej błędnej budowy hemoglobiny).

• makrocytowej (zwiększenie wartości, MCV>100 fl) – występuje przy niedoborze witaminy B12, kwasu foliowego, w chorobach wątroby, alkoholizmie, niedoczynności tarczycy.

• normocytowej (MCV mieści się w granicach 80-100 fl) – w przypadku innych niedokrwistości, przy niedoborach mieszanych.

Prawidłowa wartość MCV nie wyklucza niedoborów żelaza i witaminy B12, ponieważ jest wartością średnią, może więc być prawidłowa przy jednoczesnym występowaniu mikro- i makrocytów. Czułym wskaźnikiem w wykrywaniu wczesnych etapów niedokrwistości jest RDW, gdyż wartość tego parametru wzrasta, zanim obniży się MCV. Świadczy to o występowaniu krwinek o zróżnicowanej, nieprawidłowej wielkości, co jest obrazem typowym dla anemii.

  1. Zmiany wartości średniej masy hemoglobiny w krwince czerwonej (MCH) oraz średniego stężenia hemoglobiny w erytrocycie (MCHC). Parametry te związane są z zawartością hemoglobiny w erytrocytach a ich zmiany zwykle korelują z MCV – większe lub mniejsze krwinki czerwone zawierają odpowiednio więcej lub mniej hemoglobiny.

  2. Zmiany w ilości retikulocytów, które są młodymi, niedojrzałymi formami krwinek czerwonych. Wartość ta tradycyjnie wyrażana jest jako % z liczby erytrocytów.

Ocena retikulocytozy dostarcza istotnych informacji diagnostycznych umożliwiających określenie , czy niedokrwistość jest wynikiem upośledzenia czynności szpiku (niska retikulocytoza), czy nadmiernej utraty erytrocytów w przebiegu hemolizy lub krwawienia (wysoka retikulocytoza). W morfologii, oprócz parametrów czerwonokrwinkowych, należy ocenić pozostałe układy krwinkowe. Stwierdzenie dodatkowo innych zaburzeń wśród leukocytów lub płytek krwi może wskazywać na patologię szpiku kostnego.

Dodatkowo, często zlecanymi badaniami w celu zdiagnozowania anemii są badania pozwalające na ocenę gospodarki żelazowej. Dokonuje się pomiaru ilości żelaza a także ferrytyny, która jest białkiem magazynującym żelazo, między innymi w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym. Oznacza się też poziom transferryny, czyli białka odpowiadającego za transport jonów żelaza we krwi oraz ocenia się całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC). Z kolei przy podejrzeniu niedokrwistości z niedoboru kwasu foliowego i witaminy B12, można pomocniczo oznaczyć ich poziom w organizmie. W zależności od wyników badań oraz obrazu klinicznego, lekarz może zlecić wykonanie badań endoskopowych czy też biopsję szpiku aby ustalić możliwą przyczynę choroby.

Autor: mgr Adriana Muła-Flis

Bibliografia:

  1. Solnica B., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Wydanie I, Warszawa 2014
  2. Chełstowska M., Warzocha K., Objawy kliniczne i zmiany laboratoryjne w diagnostyce różnicowej niedokrwistości, Onkologia w Praktyce Klinicznej 2006, t. 2, nr 3, s. 105–116.
Możesz ocenić ten artykuł: